Kürdî makamı denince aklınıza sadece saz semaileri gelmesin. Günümüzde bu ses dizisinin kullanıldığı çok sayıda beste var. Örneğin Apaçi Marşı. Sözlü popüler şarkılar arasında da Kürdî ses dizisinin belirgin bir ağırlığı var. Nasıl olmasın ki? Umutsuz aşkı, kavuşamamayı, hicranı ve hüznü anlatmak için bu dizinin ağır, karanlık, kasvetli havası biçilmiş kaftan. Fakat aranjörlerin bu ses dizisini besteciler kadar sevdiklerini hiç sanmıyorum. Ne yapacaklarını bilemiyor gibiler; sanki zamanın birinde bu ses dizisindeki tüm şarkılar için üç tane demirbaş akor belirlenmiş gibi, herkes dönüp dolaşıp o üç akoru kullanıyor. Üç akorla şarkı yapılmaz demiyorum, yine yapın. Ama bakın başka seçenekler de var hayatta.
Apaçi Marşı dedik, onunla devam edelim ve örnek olarak kullanıp üzerinde farklı armoni çeşitlemeleri deneyelim.
Hani üç tane akor bellemişler hep onu kullanıp duruyorlar dedim ya az önce, işte o üç akor şunlar:
Ben diyorum ki o üç akorun yerine bu üç akoru kullanmak da mümkün, hem melodinin demini biraz açıyor, depresif havayı biraz dağıtıyor. Hep depresyon, hep depresyon, nereye kadar?
Ama “yok ben ille de daha ilk akordan ağırlığımı koymak istiyorum” diyen aranjörlerdenseniz size ÅŸunu verelim:
Ya da ses dizisinin modal havasını ön plana çıkaran farklı bir akor yürüyüşü. Bunu duyabilmek için bas gitar desteği gerekebilir, o yüzden basit bir altyapı da ekledim:
Seçenekleri ve kombinasyonları daha da artırabiliriz. Ama şimdilik burada bırakalım. Bu sayfaya bir arkadaşa bakmak için gelenler burada ayrılabilir. Armoniyle ilgilenenler ve bu akorları nereden çıkardığımı merak edenler: bundan sonraki bölüm size ait.
Bundan Sonraki Bölüm (Teori Falan)
Kürdî ses dizisi yanda gördüğünüz notalardan meydana geliyor (Kaynak: Müzik ve Müzisyenler Ansiklopedisi, Vural Sözer, Atlas Yayınları, 1964).
Şimdi burada armoni açısından seçeneklerimizin aslında ne kadar zengin olduğunu görmek için konuya batı müziği perspektifinden bakalım. Yandaki notaların aralarında (batı müziği açısından) sırasıyla yarım, tam, tam, tam, yarım, tam tam ses aralığı mevcut. Bu da esasen batı müziğindeki Phrygian moduna karşılık geliyor.
Phrygian modu, bizim majör gam’ın üçüncü derecesi. Dolayısıyla majör gamdan türettiÄŸimiz her türlü akoru bu modda da kullanabiliriz. Tek deÄŸiÅŸiklik, akorların ağırlık merkezinde. Ne demek istediÄŸimi notalarla çok daha kolay açıklayabilirim. Do majör gam ve ondan türetilen akorlar ÅŸunlar:
Bu akorların tümünü Phrygian mod’da da kullanabiliriz, ama artık baÅŸlangıç akoru olarak Do majör yedili akorunu deÄŸil, Mi minör yedili akorunu almamız gerekiyor. Çünkü karar notası, herÅŸeyin dönüp dolaşıp gelmek isteyeceÄŸi, kadans yapacağı nota Mi. Dolayısıyla akorları Mi minör yedili’den baÅŸlayarak numaralandırıyoruz. Onun dışında herÅŸey aynı (bir baÅŸka deyiÅŸle akorlar aynen kalıyor, sadece numaraları, yani iÅŸlevleri deÄŸiÅŸiyor).
Akademik literatür Phrygian modunda V. derecenin (ki burada B-7(b5) oluyor) kullanılmaması gerektiğini söylese de, gördüğünüz gibi yukarıdaki 3. örnekte göğsümü gere gere kullandım, hatta belirgin olsun diye arpej yerine akoru blok olarak çaldırdım. En iyisi denemek ve parçaya en uygun olan kombinasyonu bulmak.
Peki, seçeneklerimizin neler olduğunu belirledik. Ama hangi akoru melodinin neresinde kullanacağımızı nasıl seçeceğiz? Bu sorunun cevabına rearmonizasyon konusunda daha önce yazdığım bir yazıda değinmiştim, şuradan ulaşabilirsiniz.
Okuduğunuz için teşekkürler! Lütfen aşağıya yorum bırakmadan gitmeyin.
