John Williams. Sinemayı takip edenlerin çok iyi bildiÄŸi, film müziÄŸi denince çoÄŸu insanın aklına ilk gelen isim. Star Wars serisi, Indiana Jones serisi, E.T., Schindler’ın Listesi, Harry Potter serisi gibi unutulmaz filmlerin, unutulmaz müziklerinin, unutulmaz bestecisi.
Bu kadar çok ve önemli esere imza atmış bir adamın çok hayranı olması son derece doÄŸal. Fakat özellikle film müziÄŸi endüstrisinde, John Williams’ı yerden yere vuran, aslında hiç yaratıcı olmadığını, kariyerini baÅŸkalarının eserlerinden çalma-çırpma üzerine kurduÄŸunu iddia edenler de çoktur.
Bu iddialardan en somut olanı, hepimizin ezbere bildiği Star Wars ana temasının, 1966 yapımı Born Free filminin ana temasının tersinden çalınmasıyla ortaya çıktığıdır.
Aslında bir melodiyi tersten çalmak (retrograde), müzik literatüründe yeri olan bir tema geliÅŸtirme yöntemi. Bu anlamda yöntem açısından herhangi bir çılgınlık sözkonusu deÄŸil. Fakat bir bestecinin bir diÄŸer besteciye ait bir temayı “geliÅŸtirip” sahiplenmesi tabii ki ahlaki yönden tartışılabilir.
Bu iddiaları duydukça, okudukça “meyve veren aÄŸaç taÅŸlanır” der geçerdim. Fakat geçen gün internetin kuytu köşelerinde bulduÄŸum bir ses dosyası konuyu yeniden gündeme taşıdı:
Burada, Born Free adlı ÅŸarkıyı “cover”layarak 1966 yılında Billboard pop müzik listesinde ilk 10′a giren Roger Williams adlı bir piyanisti dinliyoruz (kendisi parçanın bestecisi deÄŸil, buna özellikle dikkatinizi çekerim). Roger Williams, Star Wars temasının, Born Free temasının tersten çalınmasıyla ortaya çıktığı iddiasını yineliyor ve bunu izleyicilere nota kağıdını bilfiil ters çevirerek “kanıtlıyor” (1:30′dan sonrasını dinleyin).
Bu kaydı dinleyince bir konuda yanıldığımı farkettim. Ben ÅŸimdiye kadar bu iddiayı “Star Wars, Born Free’nin tersten çalınmış halidir” diye bilmekteyken, Roger Williams “upside down” deyimini kullanıyor, yani “baÅŸaÅŸağı“.
Bunu dinledikten sonra, bu iddianın gerçek olup olmadığını deneyip kendim görmeye karar verdim. Born Free’nin notalarını aldım, ters çevirdim, baÅŸaÅŸağı çevirdim, çapraz katlayıp uçak bile yaptım ama bir türlü Star Wars melodisini elde edemedim. EÄŸer bu yazıyı okuyanlar içerisinde bunu baÅŸaran olursa, nasıl baÅŸardığını lütfen aÅŸağıdaki yorumlar bölümünde paylaÅŸsın ki ben de öğreneyim. Born Free’nin melodisini bilmeyenler, yukarıdaki ses kaydını 2:20′den itibaren dinleyebilirler (parçayı takdim ederken, Roger Williams “evet ÅŸimdi Born Free’yi çalıyoruz. Star Wars’u dinlemek isteyen varsa, kafasının üstüne oturup dinlesin” diyor).
Ä°ki melodi arasındaki benzerlik su götürmez olmakla birlikte, sonuç olarak ortaya çıkan müziÄŸe baktığımda, ben “çalıntı” demek için yeterli dayanak göremiyorum. Soru ÅŸu galiba: Ben ressam olsam, Mona Lisa’yı ters çevirip üzerinde bir hayli çalıştıktan sonra uçan daire resmine dönüştürsem, Leonardo da Vinci’nin eserini çalmış sayılır mıyım?
John Williams’ın yaptığı hiçbir müzik tamamıyla orijinal deÄŸil, “daha önce duyulmuÅŸ hiçbir ÅŸeye benzemiyor” demek mümkün deÄŸil. Ama bu sanırım hiçbir müzik için mümkün deÄŸil zaten. Adam uzayda doÄŸup büyümemiÅŸ sonuçta, mutlaka birÅŸeylerden etkilenecek.
ÖrneÄŸin, Shostakovich’in 10. Senfonisinin aÅŸağıdaki bölümünü dinleyin:
Her an bir köşeden Darth Vader çıkıp ışın kılıcını çekiverecek gibi deÄŸil mi? Oysa bu eser 1950′lerin başında bestelenmiÅŸ. Benzer, ama bir o kadar da farklı.
Stravinsky iÅŸin içine biraz da espri katarak “iyi besteciler esinlenir, büyük besteciler çalar” dediÄŸi zaman, kastettiÄŸi tam olarak buydu sanırım.
Doruk Somunkıran
Berklee College of Music mezunu olan Doruk Somunkıran, film, dizi ve reklam müziği çalışmalarını halen İstanbul'da sürdürmekte, bir yandan da Modern Müzik Akademisi çatısı altında müzik teknolojisi dersleri vermektedir.
“‘Star Wars’, ‘Born Free’nin baÅŸaÅŸağı halidir” ne kadar havada kalan bir cümle. Madem koskoca yaşından başından utanmayıp böyle bir ÅŸeyi konserde iddia ediyorsun, ne demeye çalıştığını iyice anlat, dinleyici anlasın…
Bunu dinleyince adamın (Roger Williams’ın), olgun ses tonundan kaynaklanan o karizması fena halde çizildi bende.
Ayrıca o ne rezil bir düzenlemedir… Klayderman gibi müzik. Ancak asansörde katlanılırım böylesine.
Ä°lter, elimizde görüntü kaydı olmadığı için tam olarak ne olup bittiÄŸini bilemiyoruz, ama benim anladığım kadarıyla adam gayet bariz biçimde nota kağıdını önce baÅŸaÅŸağı koyup Star Wars melodisini, sonra da düzeltip Born Free melodisini çalıyor. Eh salondaki dinleyici de bunu “yiyor” tabii, muhtemelen konservatuar öğrencilerinin mezuniyet töreni deÄŸil olay. Sonra al sana ÅŸehir efsanesi.
Asansör müziÄŸi konusunda sana kesinlikle katılıyorum. O müzik insana ne Afrika’yı çaÄŸrıştırıyor ne de aslanları. Sönük renkli, çok katlı büyük bir maÄŸazanın floresanla aydınlanmış, kokuÅŸkan parfümeri reyonunda geçen bir filme daha uygun olurdu.
Shostakovich, 10. Senfoni, Bölüm: 2 kısmı açılmadan bekliyor. Acaba bir sorun mu var?
YouTube’daki bir videonun linki olduÄŸu için açılmıyor olabilir.
En temel bilgileri bu evsizlik beden ve yardım eli yaklaşan çok iyi yapmaya çalışın ki, bu. Öyle olanlar için bir şeyler yapmak için çok çekici olan da bu yararlı yazılmış makaleler ve görüş okuduktan sonra, bu konuda ilham alıyorum